[Image 3544]|
  |
Saluton karaj legantoj!
Ankoraŭa rakonto el la temo: per kio okupi
infanon - nun sur plaĝo:
Floso el plastaj boteloj
Ho, maro, maro,
mond' profunda,
ŝaŭma
flustro..
Ĉarma tago, pikniko apud borda.
Do,
jen, la ŝuŝuro onda estas jam aŭskultita, la manĝoj
akceptitaj,
la sablo ŝovelita per fosileto kaj kriblita en
siteleton. Tempas la bebon okupi per io kreiva.
Iam ni
tranĉis boatetojn el lignaĵoj - nun fari ludilon-flosilon estas pli
simple.
(Kvankam plastaj boteloj taŭgas ne nur por ludiloj. Foje iu
izraelano intencis navigi en Moldavion, viziti la panjon, per la floso
konstruita el 200 boteloj. Ne, la floso ne disfalis - maraj limgardistoj ne
ellasis.)
Prenu do unu el libirigitaj boteloj, apertu ĝin de
flanke, por aranĝi sidlokojn por ludil-pasaĝeroj:
Eltranĉi tian flosilon ne estas komplika afero, eĉ en plaĝaj
kondiĉoj -
botelo facile cedas eĉ al konserva tranĉileto.
Infanon amuzas la procedo de konsrtuado mem, ne nur posta ludo kun
la nova aĵo.
- Pretaj belaspektaj plastaj aŭ bloveblaj
aĉetaĵoj ne povas plene anstataŭigi memstarajn konstru-
manipuladojn.
La etulo volonte helpas al vi alporti kompletaĵojn,
"jen ĉi tie teni", kaj ricevas unuan konstrusperton.
Dum
la procedo eblas iom eksperimenti kun floskapablo, kaj laŭokaze rakonti al
infano pri flosado. Ne, ne nepre tuj Arkimed-leĝon - al la plej malgranda
sufiĉos montri bulon da modla vakso, dronanta en akvo kaj kiel bone flosas
la sama bulo, se formi el ĝi tineton.
Do la boato pretas. Sed
por kio, tie malsupre, la ŝtono estas alligita?
Ĉu
troviĝas bebo, kiu ne demandos?
Do - ni havas bonan pretekston
rakonti kaj montri praktike, por kio ŝipo bezonas balaston kaj kiel
ĝi funkcias. Sen la pezilo subkorpa ŝipeto nia nepre
renverŝiĝos, ĉerpos akvon per la rando kaj dronigos
pasaĝerojn. Sed kun alkroĉita pezaĵo - stabile staros sur akvo,
eĉ kelka ondado ne kaŭzos al ĝi kraŝon.
kiel rakonti
al bebo pri ŝipa stabileco, ni diros fine de la paĝo, dume ni reveni
al la ludiloj.
Elektu pezan aĵon de konvena dimensio - se
ŝtonon, do pli bone prenu raspan (aŭ raspigu glatan per frapoj) -ke
estu pli bone fiksebla. Volvu ĝin per ŝnureto - kiel poŝtistoj
ĉirkaŭligas banderolojn, kaj alfiksu sub la karenon de l'estonta
ŝipeto. Ĝi precipe pretas -
Restis nur
aranĝi internan meblaron kaj meti pasaĝerojn. Pri tio la etulo
volonte okupiĝos mem.
Transiru ni al la
sekva kreaĵo: ligi floson estas eĉ pli facile, ol tranĉi
boaton.
Vi povas kunhavi tute neniajn helpilojn.
Tri
plastik-botelojn eblas trovi sur ajna plaĝo, se mankas snureto - eblas
disŝiri je strietoj simplan plastan saketon. (Atentigu infanon rpi metodo
kunligi la botelojn - per sama metodo, kruce, oni fiksas trabojn de vera floso
- por ke la eroj faru plataĵon, sed ne kuniĝu en faskon.)
Faru kovraĵon el io taŭga - ni uzis restaĵojn de plektita
ĉapo.
Enigu flageton kaj kuraĝulo-pupeto povas starti al riska
navigo :).
Kvankam -
ne tiom ja riska. Floso estas vasta, ĝi eĉ ne bezonas malsupran
balaston, ankaŭ sen tio ĝi ne renversiĝos, sed pri la klarigoj
poste.
Nun ni faros ankoraŭ unu
variaĵon de flosilo, la plej interesan - katamaranon.
Inter du
flosaj cisternoj ĝi havas reton.
Estas
kvazaŭ du boatoj, fiksitaj kune - je certa distanco - provu tion
renversi!
En ĉiu buo - loĝloko.
Eltranĉu flankon de la botelo, kiel por la unua konsrtuaĵo. Se la
supran parton fortraĉi ne ĝis fino, do aperos klapo-fermilo servanta
ankaŭ kiel klapseĝo. Por bebo tiu "lukso" etas vere
grava!
- La afero estas en tio, ke infano, ludante pupon - imagas sin sur
ĝia loko - estas li, kiu engrimpas en mirindan internon de la verda
travidebla cisterno, sidas sur la klapseĝo, svingante piedojn en onda
ŝaŭmo, petolas en reta baseno. Jam neniuj estas boteloj - la
katamarano kun mastoj levas velojn kaj navigas en altan maron. La maron povas
imiti ne nur la vizitata akvejo, sed ankaŭ simpla korta trogo.
Fiksi la botelojn je necesa distanco estas plej facile, se trapiki ilin per
bastonetoj en supra parto.
En ambaŭ buojn enigu mastojn kaj surpiku
sur ilin iun pecon por velo: dum vento-blovo ĝi nature povas funkcii.
Sekva faraĵo estas modesta, sed ankaŭ
ĝi plezurigas bebojn:
En korto
aŭ eĉ en la ĉambro vi povas lanĉi malgrandan
"flos-verandon": sufiĉas pelvo aŭ eĉ bovlo da akvo kaj
plasta ujeto - prefere bela, travidebla (per tia estas pli interese flosi :).
Etuloj ŝatas veturigi per la iloj plastik-vaksajn pupetojn kaj modli por
ili meblojn. Ankoraŭ taŭgas onbrelo meze.
Nun pri tio, kiel rakonti al infano pri stabileco de flosilo -
pri tio
bone skribis infanverkisto Boris Ĵitkov en rakonto "Historio de
ŝipo":
" ...Militajn ŝipojn mi vidis nur
demalproksime. Ili neniam eniris la havenon. Ili tute ne similis kutimajn
vaporŝipojn, kiuj portas ŝarĝojn. Sur militŝipoj meze
altiĝis iuj konusaj konstruaĵoj, apude lokiĝis ankaŭ
fumtuboj. Kaj antaŭ kaj malantaŭ de la altaĵoj, kvazaŭ
longaj fingroj, hirtis kanontuboj.Ĉiuj knaboj diris, ke tio estas
dekducolaj kanonegoj ...
La militŝipo de proksime aspektis ege
granda. Kvazaŭ eĉ ne domo, sed tuta urbo staranta surakve. Al mi
eĉ ŝajnis timiga tia grandaĵo tenata de akvo. Impresis
kvazaŭ ĝi tuj devas descendi funden, kvazaŭ fera montego lasita
flosi. ...
Oni kondukis nin en la grandegajn rondajn kanonturojn. La
turoj lokiĝis sur la ferdeko. Ili havis la vandojn el fero kun dikeco je
du pugnoj. Kaj el tiuj muroj hirtas kanonoj. Ĝuste la dekducolaj. Ili
estas pezegaj, ĉar la faŭkoj iliaj havas dekdu colojn diametre, kaj
de la turoj deiras kanontuboj pli longaj ol telegrafaj fostoj. Unu tian turon
la ŝipo havas antaŭe, alian malantaŭe. Kia pezego! ...
Mi
certe estis komprenanta, ke pro ĉio tio la ŝipo ne dronos, ke ĝi
estas kvazaŭ granda trogo. Jen - trogon per aro da brikoj eblas
ŝarĝi kaj ĝi tamen ne dronas. Ne, mi ne maltrankviliĝis pro
la pezo, mi ne tion timis, ke pro ĝi la ŝipo dronos. Sed mi alion
timis.
Ĉiuj pezegaĵoj estas supre, nun do, dum la kvieto,
ĝi staras - kaj kio, se okazos balancado - tuj la pli peza supraĵo
ekos malsupren kaj la ŝipo renversiĝos! Momente. Kiel miaj
ludil-boatoj renversiĝis, kiam mi ilin sarĝis per sablomontetoj
...
Mi mem, nur kiam iĝis plenkreska, komprenis kial ne
renversiĝas militŝipo, malgraŭ granda supra ŝarĝo.
Ankaŭ nun mi ne opinias ridinda la timon en la infaneco, ke subite la
ŝipego renversiĝos.
Mi tiam eĉ demandis la onklon, ĉu
povas tiel okazi. Sed li respondis: "Kial do ĝi renversiĝu. Ne
tiel ĝi estas konstruita, ke povu renversiĝi."
Sed eksciis
mi poste, ke tio ne estas vero. Ke povas ŝipo renversiĝi. Ajna.
Ankaŭ la milita.
Se estus giganto, venus al iu ŝipo en akvo,
ekpremus la fingron en la maston kaj komencus puŝi; maristoj diras:
klinigi.
Dekomence li facile klinigus la ŝipon, sed ju pli malsupren
puŝos li la maston, des pli forte la ŝipo strebos rekten-stari. Kaj
la masto pli kaj pli forte repuŝas la fingron. Sed je la momento, kiam la
masto staros, samkiel granda montrilo horkoĝa je duono antaŭ la dua -
la giganto subite eksentos, ke rezisto de la ŝipo komencas malpliiĝi.
La masto ekmalplias premi lian fingron, klinigi la ŝipon iĝas pli
facile, kaj subite, kiam mastoj eĉ ne atingis la akvon, la ŝipo haste
falas flanken - momento, kaj jen, ĝi jam montras kilon supren! Se la
giganto povus precizigi, kun kiu forto li premis la maston komence, meze kaj
fine de la klinigado, li povus ĝuste pritaksi, kiel kreskis kaj poste
malpliiĝis la ŝipa rezisto, kaj ni povus noti skribe, ĝis kiu
limo kreskas la rezisto - "stabileco" de la ŝipo, kaj kiel
ĝi poste falas.
Antaŭ cent jaroj loĝis en Britio fama
ŝipkonstruisto Johan Rid. Por ĉiu ŝipo li faris desegnon, per
kiu eblis vidi, kiel kreskas kaj falas la stabilkapablo de ŝipo dum
klinigado. Liaj desegnoj montris kun kia forto ŝipo rezistas al klinigo.
Kiam ĝi estas klinita je 50 gradoj, tion sekvas plej granda forto kun kiu
la ŝipo strebas ekstari rekten. Sed kiam la angulo atingas 60 gradojn - la
ŝipo havas jam neniun forton rezisti al klinigo. Tio signifas, ke se igi
ŝipon al tiu klinangulo - ĝi tuj, senriziste falos, ekkuŝos per
mastoj sur akvon, aŭ tute renversiĝos. La grafikaĵo estas
desegnata por ĉiu ŝipo, kaj ĝin konas ĉiu kapitano, ĝi
nomiĝas "diagramo de Rid". ...
Sed - kiu ŝipo estas
pli stabilema: malvasta kaj akro-forma kun pezo profunde aŭ vasta
kvazaŭ tino?
La malvasta kaj akra formo - similas trabon, sur kies
pinton oni metis plumban diskon kaj lasis en akvon. Certe la trabo flosas duone
mergita, hirtas el akvo kvazaŭ bariltabulo.
  
        
Vi neniam ĝin renversos, ĝi ĉiukaze reen ekstaros,
kvazaŭ nefalul-ludilo. Sed ankaŭ eksvingos ĝi tuje, de ĉiu
eta puŝo. De ajna sensignifa kaŭzo ĝi balanciĝos de flanko
al flanko; kvankam tia ŝipo neniam renversiĝos, sed ankaŭ
stabileco ĝia estas malsufiĉa. Alia afero - kesto: vasta, kun
larĝaj randoj. Ne tiom facile eblas ĝin klinigi. Se puŝi unu
ĝian randon en akvon, peni ĝin mergi - ege ĝi rezistos! Forte
ĝi penos eliĝi el akvo kaj reen rektiĝi. En tio, ke vaste
disigitaj randoj de larĝa kuvo ne volas eniĝi en akvon - ĝuste
en tio estas stabileca forto de larĝranda ŝipo. Diference de la
trabo, kiun per unu frapeto eblas ŝanceligi kaj ĝi plu
balanciĝos kvazaŭ pendolo. Ne, nur vi eklasos la keston, ĝi tuj
stabiliĝos. Post unu-du foja ŝanceliĝo ekstaros fortike,
kvazaŭ surtere.
Kesto tute ne bezonas plumban pezilon-balaston
sube. Sen tio ĝi stabile staras sur akvo. En kesto eblas konstrui tutan
turon meze, por kesto tio segnifas neniun problemon, nur ke la randoj ne
subiĝu en akvon. "- Kaj balancigu min kiom ajn, mi ne
renversiĝos!".
Plena
teksto de la rakonto
La temo - konatiĝo
kun fiziko sur plaĵo estas senlima: al komencklasano eblas demonstri
efekton de aerbobelo (per kiu eblas subakviĝi) helpe de simpla glaso, pli
aĝan lernanton eblas atentigi - kial ŝpuroj sur la sablo ĉe la
akvo aspektas pli sekaj ol ĉirkaŭĵo, kaj trasiri al rakonto pri
la principo de kompakta kunmetado (kiu difektiĝas dum la surpaŝo kaj
komencas enpreni plian akvon).
Tiel vi evoluigas la infanan atentemon,
scivolemon al la ĉirkaŭa mondo - vekas lian pensemon.
Feliĉan kaj amuzan ripozon!
Ni petas vin respondi kalkajn demandoj pri la
teknika aspekto de la leteroj
Enketo
Arkivo de
dissenditaj leteroj Skribu pri viaj impresoj, ideoj, rememoroj.
Ankorauxaj paralelaj legajxoj:
en Park' Esperanto
- Paraboloj tradukitaj, - rusa varianto ne estas apuda, sed ne tiom
gravas, cxar la rakontetoj estas komune konataj.
Legu la
version ruse en:
(Параллельный текст не является дословным
подстрочником или буквальным пофразным переводом. Это рассказ на ту же самую
тему выполненный средствами другого языка)
|   |
|
|
